Taldeak ikastetxeen inguruan janari lasterreko establezimenduak irekitzea arautzeko mozioa onartzea lortu du; hala ere, Udalbatzak baztertu egin du Aldapetako McDonald's irekitzea eragozteko lege-bideak aztertzea
Elkarrekin Podemos taldeak lortu du Donostiako Udalbatzak mozio bat onartzea, Eusko Jaurlaritzari ikastetxeen inguruan janari lasterreko establezimenduak irekitzea arautu dezala eskatzeko. Ekimena Lizarra kaleko 4. eta 6. zenbakietan McDonald's bat laster irekitzeko asmoak eragindako polemikaren harira sortu da. Establezimendua Aldapeta Maria Ikastetxetik ehun metro eskasera egongo da; ikastetxe horretan 2.200 ikasle inguru aritzen dira, eta hezkuntza-komunitateak zein auzokideek kezka agertu dute irekiera horrek izan ditzakeen ondorioengatik.
Onartutako mozioak ikastetxeen eta batez ere nutrizio-balio eskaseko produktuak eskaintzen dituzten establezimenduen artean nahitaezko gutxieneko distantziak ezartzea proposatzen du. Horretarako, joko-lokalen eta zenbait ikastetxeren artean 150 metroko tartea ezartzen duen Euskadiko araudia hartzen du erreferentziatzat. Halaber, Eusko Jaurlaritzari eskatzen dio araudi hori garatzeko behar diren azterlan tekniko eta juridikoak susta ditzala, eta udalei haurren osasuna babesteko hirigintza-tresna eraginkorrak eman diezazkiela.
Hala ere, Udalbatzak baztertu egin du Elkarrekin Podemosen bigarren ekimena, kontrol-mozio bat. Horren bidez, Udal Gobernuak Aldapeta ondoko McDonald's irekitzea eragozteko aukera juridikoak eta hirigintzakoak aztertzea nahi zuen taldeak. Zehazki, proposamenak eskatzen zuen Hiri Antolamenduko Plan Orokorraren (HAPO) aldaketa puntual baten bideragarritasuna, aldaketa horrek emandako lizentzian izan litzakeen ondorioak eta establezimendua ireki aurretik legez har zitezkeen beste neurri batzuk aztertzea.
Víctor Lasa Donostiako Udaleko Elkarrekin Podemos taldearen bozeramailearen iritziz, bi bozketen emaitzek ageriko kontraesana uzten dute: “Lortu dugu Udalak onartzea beharrezkoa dela horrelako establezimenduak arautzea, Aldapetakoa bezalako egoerak berriro gerta ez daitezen. Urrats garrantzitsua da, baina gure lehen asmoa McDonald's honek ikastetxe baten ondoan ateak irekitzea eragoztea zen, eta hala izaten jarraitzen du. Eta tamalgarria iruditzen zaigu Udal Gobernuak hori eragozteko lege-aukerak aztertzeko lan bat ere babestu nahi ez izatea”.
Establezimendu horiek ikastetxeetatik gertu egoteak sortzen duen kezkak oinarri zientifiko zabala du. Elkarrekin Podemosek aurkeztutako kontrol-mozioak eskola-inguruneetako elikadura-eskaintza kontsumo-ohiturekin eta haurren osasunarekin lotzen duten nazioarteko hainbat ikerketa jasotzen zituen. Horien artean dago 2026an European Journal of Clinical Nutrition aldizkarian argitaratutako berrikuspen sistematiko bat: 16 herrialdetako 61 ikerlan aztertu zituen, eta loturak aurkitu zituen zenbait elikadura-establezimendu
ikastetxeetatik gertu egotearen, osasunerako hain egokiak ez diren elikadura-ohituren eta gehiegizko pisuaren zein obesitatearen tasa handiagoen artean.
Era berean, 2024an The BMJ medikuntza-aldizkarian argitaratutako ikerketa batek, ia 9,9 milioi parte-hartzaileren datuak biltzen zituzten 45 metaanalisi aztertu ondoren, loturak identifikatu zituen elikagai ultraprozesatuekiko esposizio handiagoaren eta hainbat osasun-arazoren artean, besteak beste nahasmendu kardiometabolikoen eta osasun mentaleko arazoen artean. “Ez gara ari jatetxeak debekatzeaz saltzen dutena gustuko ez dugulako. Esaten ari gara gure haurren osasuna kontuan hartu beharreko irizpidea dela, haien ikastetxeen ondoan zer merkataritza-jarduera ezar daitezkeen erabakitzen dugunean”, adierazi du Lasak.
Bozeramaileak gogorarazi du horrelako hirigintza-neurriek badituztela nazioarteko aurrekariak. 2021eko Londresko Planak mugak ezartzen ditu eramateko janari beroa saltzen duten establezimendu berriak irekitzeko, ikastetxeetako sarbideetatik oinezko 400 metroko ibilbidearen barruan. Britainia Handiko beste hiri batzuek ere antzeko neurriak garatu dituzte. “Adingabeak apustu-lokaletatik babesteko gutxieneko distantziak ezartzeko gai bagara, zorroztasun berarekin aztertu behar dugu nola babestu haien osasunerako kaltegarriak diren ohiturak sustatzen dituzten elikadura-inguruneetatik”, defendatu du Lasak.
Elkarrekin Podemosi bereziki etsigarria iruditzen zaio kontrol-mozioa baztertu izana, ez baitzuen lizentzia berehala baliogabetzea eskatzen, ezta legezkotasunetik kanpo jardutea proposatzen ere. Hain zuzen ere, Udalak zer jarduteko aukera dituen zehaztuko lukeen azterlan tekniko, juridiko eta osasun publikokoa eskatzen zuen.
Ekimenak honako hauek jasotzen zituen: Lizarra kaleko 4. eta 6. zenbakietako egoeraren azterketa espezifikoa, Euskadiko Lurzoruari eta Hirigintzari buruzko Legearen 211.3 artikuluan aurreikusitako mekanismoak aplikatzeko aukeraren azterketa, eta hilabeteko epean Lurralde Plangintzako Batzordean aurretiazko txosten bat aurkeztea.
“Udal Gobernuak behin eta berriz dio lizentzia indarreko araudiaren arabera eman dela. Baina gauza bat da errealitate hori aitortzea, eta oso bestelakoa esku hartzeko lege-tresnarik ote dagoen aztertzeari uko egitea. Guk ez genuen inolako legerik urratzeko eskatzen. Interes orokorra babesteko legediak eskaintzen dituen aukera guztiak aztertzeko eskatzen genuen”, azaldu du Lasak.
Taldeak azpimarratu du HAPO aldatzeak ez lukeela automatikoki ekarriko obrak etetea edo jada emandako lizentzia kentzea. Hala ere, uste du konplexutasun juridiko hori, hain zuzen, txosten espezializatu bat eskatzeko arrazoia dela, eta ez aldez aurretik edozein jarduketa baztertzekoa.
Horrenbestez, Elkarrekin Podemosek pozik hartu du bere mozio arrunta onartu izana, Donostiako eta Euskadi osoko eskola-inguruneak babestuko dituen araudi baterantz egindako lehen aurrerapausoa delako. Hala ere, deitoratu du ez dela borondate bera egon Aldapetako familiak mobilizatu dituen arazo zehatzari irtenbideak bilatzeko.
“Gure proposamena onartzeak balio behar du beste ikastetxerik horrelako egoera batean egon ez dadin. Baina ez dugu Aldapeta ahaztu nahi. Eztabaida honen atzean 2.200 ikasle, haien familiak eta erakundeei jarduteko eskatzen ari diren auzokideak daude. Haiekin dugun konpromisoa ez da bozketa honekin amaitzen”, amaitu du Víctor Lasak.
PODEMOS Ahal Dugu
