David Rodriguezek itunaren emaitzak xehatu ditu, eta “kezka” sortzen duten eta “erantzukizunez eta hitzartutakoarekiko leialtasunez” garaitzeko esperantza sortzen duten puntuak aipatu ditu, hurrengo negoziazioei begira beharrezkoa den konfiantza sortzeko.
Elkarrekin Podemosek hamaiketako informatiboa egin du gaur goizean, eta, horren bidez, koalizioak eta Foru Gobernuak Akordioa sinatzeko Arabako herritarrei eskaintzeko konpromisoa hartu zuten aurrerapausoak betetzeari eta garatzeari buruz egiten duen balorazioa helarazi nahi izan dio gizarteari.
Aurrekontu horrek, abenduan, bere beharretara egokitutako Kontuak eman zizkion Arabari 2026 honetarako.
Bi hilabete eskas falta dira Aurrekontu Ituna betetzeko epea amaitzeko, eta datorren urteko Kontuen negoziazioa hasteko atarian, koalizioko bozeramaile David Rodriguezek agerraldia egin du Damián García-Moreno eta Laura Fernández Goldaracena taldekideekin, akordio horren ibilbidea eta gauzatzea baloratzeko.
Hona hemen Aurrekontu Ituna betetzeari buruz egindako balorazioaren laburpena eta etorkizunean egin daitezkeen akordioak negoziatzeko baldintzak:
“Lehenik eta behin, Arabak dagoeneko dituen lorpenak baloratu nahi ditugu, Jaurlaritzarekin esertzeko erabakiari esker, 2026rako Kontuak hobetu arte, lurraldeko egoitzetako gatazka luzea aldez aurretik desblokeatzea lortu ondoren.
Ildo horretan, berriro esan nahi dugu ikasi dugula gainerakoen kontra borrokatzea eta foru aurrekontua egoitzetako langileen eskubideen konkistaren mende jartzea oso egokia izan zela. Inork ez zuen gogor egiten gure apustuagatik eta, orain, denborak arrazoia eman digu. Foru Gobernuak berak ere aitortzen du. Hala egin zuen atzo Gorka Urtaran Gizarte Politiketako diputatuak berak Kontrolerako Osoko Bilkuran, eta aitortu zuen lorpen hori benetako mugarria dela legegintzaldi honetarako, eta Araba gaur egun lurralde hobea dela.
Bestalde, akordioen betearazpenaren nondik norakoak azaldu nahi genizkizuen. Horretarako, 10 hilabete daramatzagu jarraipen bilerekin, 85 bilera inguru guztira, gizarte zibileko alderdi inplikatuekin, foru gobernuarekin, diputatuekin eta horien departamentuekin. Lehen adierazi dugun bezala, bilera horiek aldeen arteko lankidetza giroan eta ahalik eta exijentzia handienarekin egiten ari dira, hartzen diren akordioen aldizkako azterketekin, datak eta kronogramak ezartzearekin, eta teknikarien eta inplikatutako kolektibo eta eragileen parte hartzearekin eta aholkularitzarekin.
Gogora dezagun akordioak berekin dakarrela 3 urtetan 30 milioi euro baino gehiago mobilizatzea hainbat partidatan, lurraldearentzat hain erabakigarriak direnak, hala nola adinekoen egoitzak, etxebizitza, etxegabetasuna, indarkeria matxisten biktima diren emakumeei laguntzea, osasun mentala edo garraio publikoa.
Aipamen berezia merezi du airekoen aurrekontua handitzeak, hala nola garapenerako nazioarteko lankidetzak, Palestinako, Kubako eta larrialdiak eta premiazko beharrak dituzten beste herrialde batzuetako biztanleentzako partida garrantzitsuekin, kontrako norabidean doan mundu batean. Horrek oso harro sentiarazten gaitu Lurralde solidario gisa, baina horretarako prestatuta ez zeuden arloak lanez kargatzeko zailtasun gehigarria gehitzen du, eta horrek Aldundiaren arlo horiek etorkizunerako indartzea ekarriko du, 3 urterako konpromisoekin egindako akordioak baitira ”.
Badira sortu berriak diren beste partida batzuk ere, gure espaziorako oso garrantzitsuak diren helburuekin, eta lan handia, gizarte zibilarekiko koordinazioa eta Aldundiarekiko akordioak dakartzatenak, hala nola landa merkataritza bultzatzeko eskatzen ditugun aurrerapenak, Arabako nekazari, abeltzain eta ekologia egileei zuzendutako laguntza programa, Osasun Mentaleko eta Suizidioaren Prebentzioko 1. Foru Plana abian jartzea, Lurraldeko zerbitzu publikoetarako irisgarritasun unibertsalerako behatokia, Heriotza Duinerako Eskubidea, gure iragan esklabistaren Memoria aitortzea, Bidezko Merkataritza edo Betoñoko komisariaren aurrean kalean dauden errefuxiatu maliarrei laguntza humanitarioa ematea. Horietan guztietan aurrerapauso garrantzitsuak eman dira hilabete hauetan.
Era berean, aurrerapen garrantzitsuak egin dira orain arte ez zeuden deialdi berriak abian jartzea ekarri duten partidetan, hala nola etxebizitza partikularrak birgaitzeko deialdia, foru bitartekaritzako programarekin alokairu sozialean jartzearen baldintzapean; familiei laguntzeko deialdia, lurraldeko tokiko energia-komunitateekin (CEL) bat egin ahal izan dezaten; 20 urtetik beherako ikasleentzako garraio publikoaren doakotasuna, horiek guztiak dagoeneko kaleratuta eta ebatzita baitaude.
Beste batzuk, geratzen diren azkenak, hala nola katu-kolonien udal-kudeaketa etikoa babesteko deialdia, laster onartu eta argitaratuko dira.
10 hilabete hauetan, akordioak gauzatzeko aurrerapen nagusiak honako gai hauetan eman dira:
1. Egoitzetako langileen 1. lan-hitzarmena. Gogoratuko duzuenez, Aldundiaren bitartekaritzan egin genituen eskakizunek, lehenik eta behin, eta gure aurrekontu-itunak gero, alderdi sozialaren eta patronalaren arteko akordioa ahalbidetu zuten. Dakizuen bezala, apirilean sinatu zen PRECOko alderdien arteko akordioa lehen hitzarmena errealitate bihurtzeko, egoitzetako langileei lau urteko indarraldia (2025-2028) izango duen baldintza duinak emateko. (barne hartzen du: % 32,5eko soldata igoera, 2028an oinarrizko soldata hileko 1.500 eurotan kokatuko duena, orduko prezioa % 40,5 handituko da, lanaldia 100 ordu murriztuko da lau urtean, norberaren aukerako lau egun mantenduko dira, gutxienez urteko 15 asteburuko atsedenaldia eta ordu osagarrien erregulazioa).
Gaur egun deialdia ebatzita dago, eta 51 egoitzari egiten die mesede.
Adostutako aurrekontua: 10,4 milioi euro 2026tik 2029ra
2. Etxebizitzarako Eskubidearen aldeko Ituna: epe horretan, 10 hilabete hauetan egindako akordioaren eta lanaren ondorioz, 2 deialdiak abian jarri ziren: 1-toki-erakundeek etxebizitza publikoa erosi eta birgaitzeko deialdia, alokairu sozialean jartzeko eta emantzipazioa errazteko; 2- etxebizitza pribatua birgaitzeko deialdia, foru-bitartekotzaren bidez alokairu sozialean jartzeko.
Dagoeneko ebatzi diren deialdi horien ondorioz, 57 etxebizitza atera dira onuradun guztira, eta laster errealitate bihurtuko dira eta landagunean alokairu sozialerako eskuragarri egongo dira.
Hona hemen xehetasunak:
- Alokairu sozialeko etxebizitzak erostea: 7 Gaubean eta 1 Bastidan.
- Emantzipaziorako birgaitzea: 18 Agurainen, Korresen eta Gaubean
- Alokairu sozialerako eta emantzipaziorako erostea eta birgaitzea: 32 Asparrena, Okondo, Berguenda, Artziniega, Espejo, Añana, Kuartango, Tuesta, Villanueva de Valdegovia, Lantziego,
Adostutako aurrekontua: 12 milioi 2026tik 2028ra
3. Etxegabetasunaren aurkako Ituna
Abenduaren 1ean irekiko dira baliabide berriaren ateak, eta aterperik gabeko 14 pertsona egongo dira kalean.
Gizarte bazterketaren aurkako errekurtso berri hau mugarri bat da foru politikan.
Adostutako aurrekontua: 2,7 milioi 2026tik 2028ra.
4. Laguntza Pertsonalerako Prestazio Ekonomikoa handitzea Uztailaren 1etik aurrera egiten ari da, gehieneko zenbatekoak Lanbide arteko Gutxieneko Soldata berriarekin parekatu arte. Foru Gobernuarekin hitzartu genuen LPEEren % 7,67ko igoera proportzionala, bi aldeen artean lortutako Aurrekontu Akordioaren esparruan. Horri esker, gaur egun Araban onuradun diren 533 pertsonek igoera bat izan dute, eta, horren ondorioz, jasotzen duten prestazioa 12 hilekotan pasatuko da, aurreko maximotik, mendekotasunaren 3. graduan, 1.134 eurotik, LGS berriko 1.221 eurora.
5. Mugikortasun Iraunkorraren aldeko Ituna.
20 urtetik beherako ikasleei foru-garraioa doan emateko deialdia abiarazi eta ebatzi zen. Ordainketa azarotik abendura bitartean egingo zaie onuradunei. 2026ko aurrekontua: 100.000 euro
- Bestalde, uztailaz geroztik luzatu egin dira Foru Garraio Publikoa Bultzatzea-Aisialdia: asteburuetan eta gauez Arabako Lautada, Arabako Mendialdea, Zigoitia, Gorbeialdea, Arabako Errioxa, Logroño eta Oion lineetan. 15- Amurrio, 18-Durango eta 19-Miranda lineak egiteke daude.
2026ko aurrekontua: 300.000 euro
- Armiñónekin eskualdeko garraio-zerbitzuaren eskaintza zabaldu zen, eta eskaintza handiagoa sartu zen La Pueblan, Armiñon eta Gasteiz arteko konexioak arinagoak izan zitezen. 2026ko aurrekontua: 40.000 euro.
6. % 0,7ko ituna nazioarteko lankidetzarako.
Aurrekontu akordioarekin 1,2 milioi gehiago handitu zen nazioarteko lankidetzaren aurrekontua.
Banaketa Arabako GKEekin koordinatuta egin da.
Zenbateko horren bidez, garapenerako lankidetzako urteko ekintzak finantzatzeko deialdiak ebatzi ziren, unean unekoak, garapen bidean dauden herrialdeetan. Aurreko aurrekontua bikoiztu egin da, 150.000 eurotik 300.000 eurora, eta Gizarte Eraldaketarako Hezkuntza Proiektuak garatzeko deialdia, berriz, 150.000 eurotik 200.000 eurora igaro da.
Gaur egun, gizarte-eraldaketarako hezkuntza-ekintzak barne hartzen dituzten garapen-lankidetzako proiektuak gauzatzeko ezohiko deialdi bat dago ebazpenean, aurrekontu-akordioko 405.000 eurorekin.
Bestalde, UNRWAri, Palestinako Iheslarientzako Nazio Batuen Agentziari, Palestinako herriari premiazko laguntza humanitarioa emateko 250.000 euroko zatia bidali zaio dagoeneko.
Era berean, Euskalfondora bidali dira Kubako herriari laguntza humanitarioa emateko proiektu bati dagozkion 100.000 euroak.
Horrez gain, 95.000 gehigarri egiten ari dira larrialdietarako Arabako Funtserako.
Horrekin erakusten dugu, gure Itunari esker, herrialde eta lurralde gehienek garapen bidean dauden herrialdeekiko lankidetza politiketan atzera egiten duten bitartean, gu aurrera goazela gure aurrekontu akordioaren indarrarekin, eta ekintzak bikoizten ditugula ”.
- Bestalde, gaur egun, Zehar errefuxiatuekin akordioa gauzatzen ari da Gasteizko Polizia Nazionalaren komisariaren inguruko eremuetan kalean pilatutako Maliko errefuxiatuei laguntza humanitarioa eskaintzeko, asilo izapideak egiteko: 2026ko aurrekontua: 100.000 euro
7. Esku-hartze Sozialeko Hitzarmena.
- Maiatzeko lehen gosari informatiboan iragarri genuen bezala, hori zen puntu kezkagarrienetako bat, eta, beraz, Foru Gobernuaren inplikazio handiagoa eskatzen genuen.
Hala egin zen, eta horregatik lortu zen uztailaren amaieran langileen eta patronalaren arteko akordioa sinatzea.
Horri esker, gaur egun 1.200.000 euroko partida gauzatu da.
8. Berdintasuna.
Emakumeen eta gizonen berdintasuna lortzeko jarduerak garatzeko deialdia ebatzi da, eta aurrekontua handitu egin dugu, 210.000 eurotik 300.000 eurora.
9. Memoria:
- Jakinarazi zen bezala, Elkarrekin Podemos IUk eta Foru Gobernuak adostu zuten bezala, 2026ko martxoaren 3rako, indargabetu egin ziren Arabako Foru Aldundiak diktadura eta errepresio frankistarekin lotutako 8 pertsonari 1936tik 1976ra bitartean emandako ohorezko tituluak eta kondekorazioak.
- Elkarrekin Podemos IUren eta Foru Gobernuaren arteko akordioaren bidez, joan den urriaren 5ean plaka oroigarri bat eta «Arrastoa» izeneko eskultura bat inauguratu ziren, Irati Antia artistak sortua eta zigor-zepoan inspiratua, memoriaren sinbolo gisa, gaur egun Arabako Arte Ederren Museoa den Jauregian Julian de Zuluetaren aberastasunaren jatorri esklabista gogoratzeko, pertsona esklaboen merkataritzaren tragedia Arabako herriaren oroimenean inskribatzen laguntzeko.
10. Eskola Publikoko IGE kalteberei laguntzea. Denon Eskolarekin, Arabako Eskola Publikoko IGEen federazioarekin, Eskola Publikoetako IGEen bidez eskola-kirolari eskainitako partidaren gehikuntza gauzatzen ari da, 55.000 eurotik 110.000 eurora.
11. Tokiko Energia Komunitateak: Kontzejuek eta errenta ertain eta baxuak dituzten familiek energia komunitateei atxikitzeko laguntza deialdia egin zen. 2026ko aurrekontua: 300.000 euro
12. Nekazaritza ekologikoa: Arabako nekazari, abeltzain eta ekologia egileei zuzendutako Laguntza Programa gauzatzen ari da dagoeneko, Bionekazaritzarekiko hitzarmena eta Biomaisu proiektua handituz. 2026ko aurrekontua: 95.000 euro
13. Landa merkataritza: Dagoeneko gauzatzen ari da Araba Dendak erakundearekin – Renove Plana- landa merkataritza bultzatzeko proiektua. Aurrekontua: 35.000 euro (RENOVE Planaren garapena barne).
Laster, hitzartutako helburu hauek lortzea espero dugu, dagoeneko aurrerapen garrantzitsuak baitituzte:
1. Mugikortasun iraunkorra:
- Abenduan espero dugu udalerriei zuzendutako laguntzen deialdia abiaraztea, ibilgailu elektrikoak (autoak eta bizikletak) erostea errazteko. 2026ko aurrekontua: 100.000 euro
- Abenduan Araba auto partekatuko plataforma baten bidezko sistema bat martxan jartzea espero dugu. 2026ko aurrekontua: 80.000 euro.
- Abenduan esleitu zen A-132 errepidea hobetzeko proiektua, Hijona eta Trocónizko Arabako geltoki berriak barne, Akordioa betez.
Akordio horren esparruan, Foru Gobernuak proiektuaren idazketa lizitatu du, 240.548 euroko aurrekontuarekin eta 12 hilabeteko exekuzio epearekin.
- Amaitzen ari dira:
• Gasteizen FFCC Aldiriko geltokiak ezartzeko azterlana (Salburua, Zabalgana eta Jundiz)
• Landako biztanleentzako aparkalekuak eraikitzeari eta hiriko garraio publikorako doako truke modalari buruzko azterlana, Gasteizko sarreretan.
2. Etxebizitza:
Abian jarri da Foru Bitartekaritzako Lehen Plana, belaunaldien artekoa, egoitzetan sartzen diren adinekoen jabetzako etxebizitzak alokatzeko, familia gazteentzako arrazoizko prezioan, ALH osoan.
Aurrera egiten ari gara Araba Garapen Agentziarekin alokairu babestura bideratutako 50 etxebizitza publiko egiteko lurzatiak hautatzeko 2026tik 2027ra bitartean.
Orain arte 17 posible identifikatu dira Bilarren eta 8 Elosun, Legutioko udalerrian.
Gasteizko Zainketa Zentro % 100 Publikoaren eta Komunitarioaren Eredu Pilotu bati eta Lotutako Etxebizitzen Alokairu Programa bati buruzko Azterlanean aurrerapausoak ematen ari gara. 2026ko aurrekontua: 60.000 euro
3. Osasun Mentaleko eta Suizidioa Prebenitzeko Arabako Foru Plana. Abenduan esleitu zen Arabako Osasun Mentaleko eta Suizidioa Prebenitzeko 1. Foru Plana idaztea. 2026ko aurrekontua: 150.000 euro
Horretarako, Araban ekainean egin zen Osasun Mentala eta Suizidioaren Prebentzioa kongresuaren ondorioak hartuko dira kontuan. Biltzar horretan, hainbat foru departamentutako, elkartetako eta familiatako espezialistek eta teknikariek parte hartu zuten, eta akordioaren aurrekontuarekin finantzatu zen.
4. Indarkeria matxistaren biktima diren emakumeentzako arreta. Besarkada Etxearekin adostu da adostutako partida horren 75.000 euroko dedikazioa, bere harrera-zentroko asistentzia hobetzeko. Gainerakoa, urtean zehar agertzen diren premia larrietarako erreserbatutako itundutako guztizkoa osatu arte. 2026ko aurrekontua: 150.000 euro
5. Heriotza Duina izateko Eskubidea (DMD). Dagoeneko ezabatuta dago AFAren Adinekoentzako Baliabide eta Zerbitzuen Gida, Eskubide soziosanitarioak eta bizitzaren amaierako aukerak barne, AFAren eskumeneko zentro eta egoitzetan zabaltzeko. 2026ko aurrekontua: 25.000 euro
6. Desgaitasuna duten pertsonak eta irisgarritasun unibertsala: Eginaren Eginez - Asociación de Personas con Discapacidad Física de Álava elkartearekiko hitzarmena handitzen ari da, 2026ko aurrekontua 105.000 eurokoa izatetik 139.000 eurokoa izatera pasatuz.
Abenduan, Arabako Foru Aldundiaren garraio bereziko zerbitzuaren kalitatea eta denborak hobetzeko azterlana entregatu zen, desgaitasuna duten pertsonak lurraldetik Gasteizen dauden eguneko zentroetara eramateko.
Era berean, 10.000 biztanletik beherako udalerrietako udalekin aurrera egiten ari gara zerbitzu publikoetan irisgarritasun-arazoak identifikatzeko, Arabako Lurralde Historikoko Irisgarritasun Unibertsalaren Behatokia garatzeko. 2026ko aurrekontua: 60.000 euro
7. Animalien babesa eta ongizatea. Astebetean aterako dira katu-kolonien kudeaketa etikoari laguntzeko deialdiak, CER metodoa (Harrapaketa-Esterilizazioa-Itzulera katu-kolonia komunitarioetan) ezarriz. Udalentzako laguntzak. 2026ko aurrekontua: 50.000 euro eta katu-kolonien udal kudeaketarako laguntza. 2026ko aurrekontua: 50.000 euro
8. Hondakinen kudeaketa. Dagoeneko gauzatzen ari da GOFEko zentroetan hondakinen kudeaketa bereizgarria bultzatzeko, jarraipena egiteko eta kontrolatzeko proiektua. Abenduan aurkeztuko dira lehen emaitzak. 2026ko aurrekontua: 35.000 euro
9. Ingurumenaren babesa:
- Aurrera egiten ari gara Arabako landare baskularren VIT herbarioa indartzeko, eta beharrezko ekipamendua eta ibilbide botanikoak ematen dizkiogu. Pedro Uribe-Echevarria, herbarioaren sortzailea, hildako botanikari arabarraren izena eramango duela erabaki da. 2026ko aurrekontua: 25.000 euro. 2027ko konpromiso kreditua: 100.000 euro
- Jarduerak egiten ari gara Alegria kanalean, ingurumen-inpaktua murrizteko eta faunari kalterik ez egiteko. 2026ko aurrekontua: 100.000 euro
10. Ondarearen kontserbazioa:
- Landa-arkitekturako ondarea. Vitorino Palaciosek bultzatutako Arabako landa-arkitekturari buruzko azterlana egiten ari dira, argitaratu gabeko liburukiei buruzkoa. Behin eguneratuta, Lautada zentralari eta Gasteiz landa-eremuari dagozkien liburukiak argitaratuko dira. 2026-2027 aldirako aurrekontua: 20.000 euro
- Arabako Probintziako Artxibo Historikoaren dokumentu-funtsak kontserbatzeko eta zabaltzeko ekintzak hobetzen ari dira:
• Dibulgazioa eta komunikazioa: erakusketak. 2026ko aurrekontua: 40.000 euro.
• Est Proy Patrimonio Docu eta Biblio. 2026ko aurrekontua: 20.000 euro.
GARAITZEA ESPERO DUGUN OZTOPOAK.
1- Orain arte ez da aurrerapenik lortu Amarica Elkartea proiektua garatzeko akordio eta partidetan, eta horren kontura finantzatuko da:
2026ko aurrekontua: 120.000 euro.
2027ko konpromiso kreditua: 250.000 euro
2028 konpromiso kreditua: 250.000 euro
Benetan kezkatuta gaude puntu honetan aurrerapenik ez dagoelako, Amarica aretoaren ustiapen eta kudeaketa kulturalaren proiektuaren egoera jokoan jartzen duelako.
2- Arabako Suhiltzaileen Erakunde Autonomoarentzako plaza berrietarako aurrekontu partida, 1,9 milioi euroko aurrekontuarekin, nabarmen murriztu da, 2026an aurrekontuan 18 plaza izatetik 12 izatera igaro baita.
2027an 36 plaza berri lortu behar dira, parke eta txanda bakoitzeko 4 suhiltzaileren helburua betetzeko.
Etorkizuneko itunen jarraipena
2027rako aurrekontu proiektu berriaren negoziazio prozesu berriaren aurrean, hainbat behar daude aurretik Elkarrekin Podemos IUrentzat:
1- Aurretik adostutakoa betetzea. Kasu honetan, garrantzi berezia du aurreko 2 gaiak behar bezala ebazteak:
- Amarica Elkartearen proiektua garatzea
- Arabako Suhiltzaileen Erakunde Autonomoan 36 lanpostu berri izatea (18 2026an eta 18 2027an).
2- Zerga-politika bidezkoago eta birbanatzaileago baten garapenean aurrera egitea eta aberatsenei babesa ematen dieten eskuineko politiketara atzera bueltarik ez hitzartzea, gutxien dutenak zaldien oinetan jartzen dituzten bitartean.
3- Fernando Buesa Arena pabilioiaren foru-ondare publikoa babestea. Kultura, kirol eta aisialdiko jardueren kudeaketa eta erabilera hobetzea.
PODEMOS Ahal Dugu
