Zilindro batzuk, pistoi batzuk, balbula batzuk, kulata bat eta abar elkartzen baditugu, ez dugu motor bat; motor bat izateko aukera baino ez dugu. Izan ere, motor bat ez da soilik elementu multzo bat; sistema bat da; eta ez da armatzen piezak metatze hutsarekin. Politikan, gauzak are konplexuagoak dira, piezak batzeak ez baitu beti batuketa ekartzen. Batzuetan batuketa gertatzen da, beste batzuetan, berriz, kenketa; beste batzuetan, biderkatu edo zatitzea ere gerta liteke. Nolanahi ere, batze hutsak ez du ezer bermatzen. Faktore askoren mende dago, hauteskunde-sistemaren funtzionamendutik hasita, batuketa-prozesua antolatzeko modua ere garrantzitsua da.

Mekanikan zein politikan, batuketaren eragiketak emaitza biderkatzailea izan dezake, multzoa sistema moduan artikulatzen bada. Horretarako, bi baldintza bete behar dira: pieza bakoitzak dagokion rola jokatzea eta pieza guztiak koordinatuta egotea. Bigarren baldintza agerikoa da, baina lehenengoa ahaztu egiten da. Kantari onak biltzen baditugu, ez dugu zertan koru ona izan. Argi dago kantariak koordinatuko dituen batuta bat behar dela, baina baita denek rol bera ez jokatzea ere, kide bakoitzak berea mantendu behar du. Denek erregistro bera behartzea nahi bada, gauzak ez du funtzionatzen.

Podemos sortu zenean, "protestatik proposamenera pasatzea" esaldiak oso ondo laburbiltzen zuen indar baten espiritua, ezker dogmatikoaren erosotasun-eremu tradizionaletik irten eta botere-guneen kudeaketatik hegemonia sozialari aurre egiteko gai izango zen indar laikoa sortu nahi zuena. Espazio horrek izandako segidako zatiketak bi osagai horietako bat nabarmenduz joan dira: protesta edo proposamena, profil aurkaratzaileena eta propositiboena, ausarta izatearen eta egiak ez isiltzearen garrantzia azpimarratzen duena, eta gehiengo sozialei entzuten jakitearen bertutea nabarmentzen duena.

Dialektika ez ziguten ondo irakatsi, eta horrela doakigu. Kontua ez da osagai bat besteari gailentzea, ezta oreka puntu bat aurkitzea ere. Bietan aldi berean sakontzea da kontua. Sistema batentzat, edozein sistemarentzat, ez bereiztea ez koordinazioa bezain arriskutsua da. Sistema on bat piezak egokiro muntatuz lortzen da, eta piezek rol bereiziak izatea. Batuketak alderdi bakoitzak bere talenturik onena ematea eskatzen du: inpugnatzen dakiena, inpugnatzea; entzuten dakiena, entzutea; proposatzen eta ilusioa sortzen dakiena, proposamena eta ilusioa; kudeatzen dakiena, kudeatzea. Ez dago gisatu onik osagai desberdinak dosi egokietan nahastu gabe. Multzoak harmoniatsua izan behar du, baina osagai bakoitzak bere zaporeari eutsi behar dio. Nori gustatzen zaio entsalada hori, osagai guztiek pepino gustua baldin badute?

Beno, badakigu zer gisatu nahi dugun. Nola prestatu jakitea besterik ez zaigu falta. Nola azalduko diogu osagai bakoitzari bere papera? Andaluzian ikusi dugu zer den egin behar ez dena: ezin direla emaitza onak lortu prozesu desegokiak ezarriz, eta ezin direla akordioak negoziatzen hasi prozesuaren baldintzak, bermeak, bitartekaritzak, suebakiak, balizko desadostasunak birmoldatzeko moduak aldez aurretik adostu gabe. Aldez aurreko giroa sortu behar da, ezinbesteko mesfidantzak mugatuko dituzten komunikazio-kanalak, lasaitasuna transmitituko dutenak, zalantzak argituko dituztenak, konfiantza sortuko dutenak, behar den informazioa behar bezala transmitituko dutenak, suak hazi aurretik itzaliko dituztenak. Oso azterketa gogorra izango dugu, baina ez dago idatzita nota bikaina aterako ez dugunik. Sei milioi boto daude hor, bueltan.